Bakü’de Ombudsman Zirvesine katılan Ombudsman İlkan Varol, yapay zekâ ve veri odaklı uygulamaların getirdiği fırsatların yanında risklere de dikkat çekerek, insan haklarının korunmasında küresel bir iş birliğinin şart olduğunu vurguladı
Yüksek Yönetim Denetçisi (Ombudsman) İlkan Varol, Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de, Azerbaycan Cumhuriyeti İnsan Hakları Komiseri Sabina Aliyeva’nın davetiyle düzenlenen “Yapay Zeka Çağı’nda İnsan Hakları: Fırsatlar, Riskler ve Sorumluluklar” temalı Ombudsman Zirvesine katıldı. Varol zirvede “Dijital alanda hakların korunması: Veri koruma, gizlilik ve dezenformasyonla mücadele” başlıklı konuşma yaptı.
Konuşmasına, zirvenin uluslararası iş birliğini güçlendireceğine olan inancını dile getirerek başlayan Varol, insanlık tarihindeki her teknolojik dönüşümün toplumların yaşam biçimini, hukuk sistemlerini ve hak anlayışını yeniden şekillendirdiğini söyledi.
Bugün dijital teknolojiler, yapay zekâ sistemleri ve veri odaklı uygulamaların yaşamın ayrılmaz bir parçası haline geldiğini kaydeden Varol, iletişimden eğitime, ekonomiden kamu hizmetlerine kadar birçok alanda yaşanan dönüşümün önemli fırsatlar sunduğunu ancak beraberinde yeni riskler ve sorumluluklar da getirdiğini ifade etti.
Dijital çağda insan haklarının korunmasının artık yalnızca hukuki ya da teknik bir mesele olmadığını belirten Varol, bunun etik, toplumsal ve küresel boyutları bulunan ortak bir sorumluluk olduğunu vurguladı.
Akıllı telefonlardan sosyal medya hesaplarına, sağlık kayıtlarından çevrim içi alışkanlıklara kadar oluşan dijital izlerin büyük veri ekosistemini oluşturduğunu ifade eden Varol, kişisel verilerin kim tarafından, hangi amaçlarla ve ne kadar süreyle kullanıldığının temel haklar açısından önemli sorular doğurduğunu dile getirdi.
Veri koruma hakkının, insan onuru ve kişisel özerkliğin ayrılmaz bir parçası olduğunu vurgulayan Varol, kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesinin yalnızca mahremiyeti değil, bireylerin özgürlüklerini ve güvenliğini de tehdit ettiğine dikkat çekti.
Bu nedenle veri korumanın, dijital çağın temel insan haklarından biri olarak değerlendirilmesi gerektiğini kaydeden Varol, güçlü hukuki düzenlemelerin oluşturulması, bağımsız denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi ve kamu ile özel sektörün hesap verebilirliğinin artırılmasının önemine işaret etti.
Varol, ombudsmanlık kurumlarının da bireylerin haklarını koruyan, şeffaflığı teşvik eden ve iyi yönetim anlayışını güçlendiren önemli aktörler olduğunu belirtti.
Yapay zekâ sistemlerinin yaygınlaşmasıyla algoritmik önyargılar, ayrımcılık riskleri ve otomatik karar alma süreçlerinin denetlenmesi gibi yeni sorunların ortaya çıktığını ifade eden Varol, etik ilkeler ile insan hakları standartlarının teknoloji geliştirme süreçlerine entegre edilmesinin artık zorunluluk haline geldiğini kaydetti.
Dijital çağın en önemli tehditlerinden birinin dezenformasyon olduğuna dikkat çeken Varol, yanlış ve yanıltıcı bilgilerin dijital platformlar aracılığıyla hızla yayılmasının bireylerin karar alma süreçlerini etkilediğini, toplumsal güveni zedelediğini ve demokratik kurumlar üzerinde baskı oluşturabildiğini söyledi.
Dezenformasyonla mücadelenin yalnızca devletlerin sorumluluğu olmadığını kaydeden Varol, uluslararası kuruluşlar, teknoloji şirketleri, medya kuruluşları, akademi ve sivil toplumun ortak sorumluluk üstlenmesi gerektiğini belirtti.
Dijital dünyanın sınır tanımayan yapısının insan haklarının korunmasında uluslararası iş birliğini zorunlu hale getirdiğini belirten Varol, veri akışlarının sınırları aştığını, dijital platformların küresel ölçekte faaliyet gösterdiğini ve teknolojik gelişmelerin tüm insanlığı etkilediğini söyledi.
Bu nedenle dijital hakların korunmasının, yalnızca ulusal politikalarla sınırlı kalamayacağını kaydeden Varol, ortak ilkeler, ortak standartlar ve güçlü uluslararası iş birliği mekanizmalarının geliştirilmesi gerektiğini belirtti.
Ombudsman kurumlarının bağımsız ve tarafsız yapılarıyla bireylerin haklarının korunmasında benzersiz bir role sahip olduğunu ifade eden Varol, dijital çağın ortaya çıkardığı sorunlar karşısında ombudsmanlık kurumları arasında deneyim paylaşımının ve ortak çözüm arayışlarının önemine dikkat çekti.
Bakü’deki zirveye Sırbistan, İtalya, Zambiya, Türkiye, Özbekistan, Gürcistan, Kırgızistan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Kenya, Macaristan, Mısır, Pakistan, Umman, Bosna Hersek, Romanya, Türkmenistan, Karadağ, Moldova, Tacikistan, Ukrayna, Rusya ile İslam İşbirliği Teşkilatı Bağımsız Daimi İnsan Hakları Komisyonu ve Cenevre Diplomasi ve Uluslararası İlişkiler Okulu temsilcileri katıldı.
